وحدت ، اتحاد
وحدت به معنا و مفهوم یکتائی و یگانگی است . این اصطلاح در زبان فارسی به ویژه در حوزه سیاسی به معنای اتحاد و همبستگی اجتماعی میان ملت ، امت و شهروندان جامعه و یا کشورو یا کشورها وجوامع به کار می رود . این رو هرگاه سخن ازوحدت در حوزه علوم سیاسی و اجتماعی به کار می رود به معنای اتحاد است1 .
اتحاد درلغت به معنی با هم بودن ،یکی شدن و به هم پیوستن آمده است
وحدت و اتحاد از منظرقرآن کریم
ازنظر قران کریم ، انسانها از جنس مذکرومؤنث آفریده شده اند2. ومردمان امتی واحد ویگانه بوده اند3. و تمایز رنگ و زبان آنان نه مایه امتیاز و نه نشانه ی برتری است ، بلکه نشانه های قدرت الهی است4 . چند گونگی قبیله ای و طایفه ای ، راهی برای شناسائی بهتر و هماهنگی و همگرائی است5. هرملتی به جهات چندی پدیدار می گردد. چنانکه امتها و شرایع نیز به جهات شرایط زمانی ، روحیات ، مقتضیات روحی و روانی ، انسان پدید آمده است6 . قرآن می کوشد تا همه ی انسانها را در نهایت در یک جامعة جهانی واحد گرد آورد وجهانی شدن به عنوان یک فرایند طبیعی و جهانی سازی به عنوان یک برنامه اسلامی مورد تاکید و تأیید قرآن و اسلام است . قرآن از انسانها می خواهد که درنهایت با حفظ اصول و در نظر داشتن اختلاف های ملی و حتی شریعتی خود، در یک اجتماع کلان و واحد انسانی جهانی گرد هم آیند و به اصول و ارزشهای مشترکی توجه کنند. از این رو مردم را به کلمه ی یگانگی فرا می خواند.7
وحدت ، اتحاد
وحدت به معنا و مفهوم یکتائی و یگانگی است . این اصطلاح در زبان فارسی به ویژه در حوزه سیاسی به معنای اتحاد و همبستگی اجتماعی میان ملت ، امت و شهروندان جامعه و یا کشورو یا کشورها وجوامع به کار می رود . این رو هرگاه سخن ازوحدت در حوزه علوم سیاسی و اجتماعی به کار می رود به معنای اتحاد است1 .
اتحاد درلغت به معنی با هم بودن ،یکی شدن و به هم پیوستن آمده است
وحدت و اتحاد از منظرقرآن کریم
ازنظر قران کریم ، انسانها از جنس مذکرومؤنث آفریده شده اند2. ومردمان امتی واحد ویگانه بوده اند3. و تمایز رنگ و زبان آنان نه مایه امتیاز و نه نشانه ی برتری است ، بلکه نشانه های قدرت الهی است4 . چند گونگی قبیله ای و طایفه ای ، راهی برای شناسائی بهتر و هماهنگی و همگرائی است5. هرملتی به جهات چندی پدیدار می گردد. چنانکه امتها و شرایع نیز به جهات شرایط زمانی ، روحیات ، مقتضیات روحی و روانی ، انسان پدید آمده است6 . قرآن می کوشد تا همه ی انسانها را در نهایت در یک جامعة جهانی واحد گرد آورد وجهانی شدن به عنوان یک فرایند طبیعی و جهانی سازی به عنوان یک برنامه اسلامی مورد تاکید و تأیید قرآن و اسلام است . قرآن از انسانها می خواهد که درنهایت با حفظ اصول و در نظر داشتن اختلاف های ملی و حتی شریعتی خود، در یک اجتماع کلان و واحد انسانی جهانی گرد هم آیند و به اصول و ارزشهای مشترکی توجه کنند. از این رو مردم را به کلمه ی یگانگی فرا می خواند.7
قرآن درکنار برنامه های تشریعی ، پیروان شریعت های مختلف را به گرد آمدن بر نقاط مشترک با یکدیگر فرا می خواند8. و بدین ترتیب ، بنیاد جامعه جهانی آرام و امن همراه با احترام متقابل به فرهنگ ها و ملیت ها را پی می ریزد و خودرا کتاب مصدق می نامد 9. پاک شمردن طعام اهل کتاب10 و مجاز شمردن معامله و داد و ستد با ایشان11 و نهی از مجادله و درگیری ها کلامی واهانت به مقدسات و فرهنگ های ایشان را حرام دانستن12 ، گام های اساسی اسلام و قرآن برای ایجاد جامعه ی جهانی انسانی است .
برای رسیدن به این مقام و هدف انسانی ، باید نخست این انسجام و همه رنگی میان ملت های اسلامی پدیدار گردد وامت اسلام با ملیت های مختلف خود با یکدیگر منسجم شوند. از این رو برای رسیدن به انسجام اسلامی ، طرح وبرنامه های مختلف ومتنوع را ارایه می دهد . بسیار ی از گزاره های قرآنی بیان کننده ی عوامل انسجام اسلامی است ؛ چنانکه بسیاری از آموزه های دستوری قرآن نیز در این راستا قابل تحلیل و تبیین است . قرآن ، همه ی کسانی را که شهادتین را بر زبان جاری کرده و اسلام را با حقیقت جانشان پذیرفته باشند ، مؤمن و مشمول حکم انسجام اسلامی می داند؛ یگانگی و انسجامی که در سایه ی وحدت عقیده ، مؤمنان را برادران یکدیگر می خواند13و بر تعاون و همکاری و همیاری در پارسائی و نیکی دعوت می کند14 .
این همه برای آن است که امت ، ترکیبی از ملت ها و فرهنگ ها و اقوام مختلف است که دریک راه و روش و هدف مشترک گرد هم آمده و نتوانسته اند گروه بزرگی از آنکه به صورت تجسمی خود نمایی کند ، به شکل روحی و روانی تحقق می یابد . قرآن ، پیوند مؤمنان را پیوند دلهایی دانسته است که از استحکام و استواری خاصی برخوردار می با شند 15. این موهبتی الهی و معجزه ای خداوندی است که خداوند با تصرف در دلهای مؤمنان ایجاد کرده است ؛ زیرا نمی توان این انسجام و یگانگی را که رنگ خدایی دارد ، جز با معجزه ایجاد کرد . از این رو خطاب به پیامبرش می فرماید که اگر تمام گنج ها و ثروت های زمینی را انفاق می کردی ، نمی توانستی این انسجام و یگانگی و هم رنگی را پدید آوری ، زیرا این گونه یگانگی با پول فراهم نمی آید16 . همگرایی ایجاد شده ، همگرایی روحی و روانی است که به عنایت پرودگار ایجاد می شود و این در صورتی تحقق می یابد که ملت ها بر دین تأکید ورزند و اصول آن را مورد توجه قرار دهند17.
وحدت و اتحاد در کلام پیامبر (ص)
درکارنامه ی درخشان پیامبر اعظم حضرت محمد (ص) آثاری عظیم و بزرگ از تلاش و فعالیت های دقیق و عمیق برای هموار ساختن راه های وحدت و یکدلی واتحاد و پیوستگی مسلمانان مشاهده می شود پیامبر اکرم(ص) سعی وافر داشتند که اقوام و اقشار و ملل مختلف مسلمان را به صورت « پیکر واحد » با هم متحد و منسجم سازد و از هرگونه تفرق و تشتت بازدارند . درنگاه پیامبر (ص) ، به همان ترتیب که اتحاد و به هم پیوستگی عامل قدرت و صلابت اسلام و مسلمانان می گردد و قلوب اهل ایمان را به هم نزدیک وصمیمی می سازد و به زندگی و حیات اجتماعی آنان نشاط و طراوت می بخشد تفرقه و پراکندگی ، عامل ضعف وتزلزل اسلام و مسلمین می گردد و دلهای اهل ایمان را از هم دور می کند و لحظات زندگی آنان را با سردی و فاصله و تنش می آمیزد . از دیدگاه پیامبر (ص) ، تعصبات نژادی ، گرایش های نا معقول و تند و افراطی نسبت به زبان و قوم و ملیت خویش ، یکی از بزرگترین موانع اتحاد مسلمانان محسوب می شود .
پیامبر عظیم الشأن اسلام فرمودند : « ای مردم همه شما فرزندان آدم هستید و آدم از خاک آفریده شده است . عرب را بر غیر عرب هیچ فضیلت و برتری نیست ، مگر به تقوا و پاکی ».18
و درجای دیگر فرمودند : « الجماعت رحمه و الفرقه عذاب19 ؛ وحدت و اتحاد ( باعث نزول ) رحمت و تفرقه ( موجب ) عذاب است »
نیز آن خاتم رسولان فرموده اند: « ثلاث لایغل علیهن قلب امری مسلم : اخلاص العمل لله و النصیحه لا ئمه المسلمین و اللزوم لجماعتهم ؛ سه چیز است که هرگز دل مسلمان در مورد آنها خیانت نمی کند : خالص کردن عمل برای خدا و خیر خواهی برای پیشوایان مسلمان و همراهی و ملازمت با جماعت مسلمین ».20
رسول اکرم ( ص ) در مورد اتحاد مسلمین فرمودند : « من فارق جماعه المسلمین فقد خلع و بقه الاسلام من عنقه . قیل : یا رسول الله ، و ما الجماعه المسلمین ؟ قال : جماعه اهل الحق و ان قلوا؛ هرکس از اجتماع مسلمانان دوری کند ، ریسمان اسلام را از گردن خود باز نموده است . گفته شد: ای فرستاده خداوند مرا از جماعت مسلمین چیست ؟ فرمودند: حق گرایان ، هرچند در اقلیت باشند . » 21
وحدت و اتحاد در کلام امام علی (ع)
به شهادت تاریخ ، حضرت علی (ع) ، بزرگ پرچمدار وحدت و انسجام میان مسلمانان و جامعه ی اسلامی بودند . آن حضرت درباره ی ناکثین ، که اول بیعت نمودند و بعد بیعت خود را شکستند ، فرمودند: « این گروه همگی با امارت و حکومت من مخالف بودند ، این عیبی ندارد ، من تا روزی مخالف را بر می تابم که به صورت صفوف به هم پیوسته ی اتحاد مردم لطمه وارد نشده و تشتت در جامعه ایجاد نشود و نیروهای خود را پاره پاره نکنند . و اگر آنها برای رأی سست و بی پایه ی خود اصرار ورزند و به هدفشان برسند و بتوانند مردم را گروه گروه کرده ، آن ها را متفرق و نسبت به آینده نا امید سازند ، آن روز نظم عمومی به هم می خورد و پایه های نظام سست می شود و جامعه به عقب بر می گردد و این چیزی نیست که بتوان آن را تحمل کرد ».22
از نظر امام علی (ع) اتحاد عامل شوکت و عزت و سربلندی جامعه اسلامی است ، ایشان در یکی از خطبه های خود فرمودند : « و العرب الیوم و ان کانوا قلیلا فهم کثیرون بالاسلام عزیزون بالاجتماع ؛ عرب امروز گرچه از نظر تعداد اندک اند ، اما با نعمت اسلام فراوان و با اتحاد عزیز هستند .23
حضرت علی (ع) نه تنها در زمان حکومت ، بلکه قبل از حکومت هم، وحدت بین مسلمین را حفظ نمود و به خاطر مصالح اسلام ، 25 سال خانه نشینی اختیار کرد . همچنین در احادیث و روایاتی که از خود به جا گذاشت بر لزوم وحدت و انسجام بین امت اسلامی تأکید فراوانی داشت .
حضرت علی (ع) در آخرین وصیتش خطاب به فرزندانش می فرماید : « او صیک یا حسن و جمیع ولدی و اهلی و من یبلغه کتابی بتقوی الله ربکم ولا تموتن الا و انتم مسلمون و اعتصموا بحبل الله جمیعا ولا تفرقوا » ؛ وصیت می کنم تورا ای حسن و تمام فرزندان و خویشانم را و هرکه پیام من به او می رسد ، به تقوای خدا که پروردگار شماست و این که نمیرید ، مگر در حالی که مسلمان باشید . و همگی به ریسمان الهی چنگ زنید و متفرق نشوید .24
وحدت و اتحاد در کلام امام و رهبری
امام خمینی ( ره) به عنوان مصلح و احیاء گر اسلام در قرن حاضر ، به مسئله وحدت بین مسلمین عنایت خاصی داشتند و گام های اساسی برای تحقق آن برداشتند و وحدت را ضرورتی عقلی و شرعی برای جامعه ی اسلامی می دانستند .
امام خمینی(ره) در این زمینه فرمودند :« این که مهم است این است که تنها این نباشد که همه با هم در یک امری مجتمع باشید و متفرق نباشید ، امر این است که همه باهم اعتصام به « حبل الله » بکنید . راه ، راه حق باشد و توجه به حق باشد واعتصام به را ه حق باشد » .25
وحدتی که بیش از هر چیز مورد تأکید وتوجه امام قراردارد ، وحدت مسلمانان یا همان وحدت امت اسلامی است .
از نظر امام ، هر اجتماعی مطلوب نیست ، بلکه جمعی مطلوب است که حول محور الله باشد: « هر اجتماعی مطلوب نیست ، و اعتصموا بحبل الله مطلوب است ... مردم را دعوت کنید به وحدت و دعوت کنید به اینکه گروه گروه نشوید » .26
به نظر امام خمینی (ره) وحدت ابزاری است برای حفظ اسلام : « ما برای دفاع از اسلام و ممالک اسلامی و استقلال ممالک اسلامی در هر حال مهیا هستیم ، برنامه ی ما که برنامه ی اسلام است ، وحدت کلمه ی مسلمین است ، اتحاد ممالک اسلامی است ، برادری با جمیع فرق مسلمین است .27
آراء متفکران جهان اسلام پیرامون وحدت و اتحاد مسلمین
ذکر اقوال شخصیت های مهم علمی جهان تشیع و تسنن به عنوان رهبران معنوی این گروه عظیم در باره اهمیت مسئله انسجام اسلامی برای روشن شدن بیشتر ضرورت انسجام و اتحاد برای مسلمین امر ضروری است .
پژوهش گر اهل بیت ، علامه امینی(ره) در این باره می فرمایند: « من تمام عمرم را در را ه وحدت و برادری شیعه و سنی صرف کرده ام و از هر پیامی که موجب وحدت آنان گردد و هرعقیده ای که آنان را در آغوش گیرد ، دفاع و حمایت کرده ام ... » .
شیخ محمد عبد شاگرد سید جمال الدین اسد آبادی می گوید: « تفرقه و ضعف مذاهب و دین ، از دسایس بیگانگان است . بیگانگان کوشیده اند فرق مختلف اسلامی را با تفرقه اندازی ضعیف کنند و ... »
شیخ محمد غزالی مصری با شکوه از جدال های دینی می گوید: « دین امر به زدودن شقاق و نزاع می کند و به وحدت و همبستگی دعوت می نماید...» 28
پی نوشت
1- حسینی ، محمد ، وحدت اسلامی ، روزنامه کیهان ، 29/8/1386 ، ش 18953، ص 12 ، به نقل از معجم الوسیط ، ج 1 ، ص 1017 .
2- حجرات /13.
3- بقره/213.
4- روم/22.
5- حجرات/13.
6- مائده/48.
7- آل عمران/64.
8- آل عمران/64.
9- بقره/41.
10- مائده/5 .
11- ممتحنه/6 .
12- عنکبوت/64 .
13- حجرات/10 .
14- مائده/2 .
15- انفال/16 .
16- انفال/16 .
17- آل عمران / 103 .
18- سبزیان، علی اکبر ، منشور اتحاد ملی و انسجام اسلامی ، ص 28 ، قم ، انتشارات خادم الرضا ، 1386 .
19- شریفی ، کاظم ، سخن نخست ، شمیم معرفت ، 1386 ، چهارم ، دهم ، ص 2و3 .
20- کلینی ، ثقه السلام محمد بن یعقوب ، اصول کافی ، ج 1 ، ص 403 ، دارالکتب الاسلامیه ، 1365.
21- گلی زواره ، غلامرضا ، از انسجام اسلامی تا قله سرافرازی ، شمیم معرفت ، 1386، چهارم ، یازدهم ، ص 25، به نقل از امالی شیخ صدوق ، ص 297.
22- علی بن ابطالب ، امام اول ، نهج البلاغه ، محمد دشتی ، خطبه 164 ، ص 309، قم ، دفتر نشر الهادی ، 1376.
23- قبانچی ، سید حسن ، مسند الامام علی ، ج 5، ص 404 ، ح 5993، دارالاسوه ،1375.
24- علی بن ابطالب ، امام اول ، نهج البلاغه ، محمد دشتی ،نامه47 ، ص559، قم ، دفتر نشر الهادی ، 1376.
25- خمینی ، سید روح الله ، صحیفه امام ( بیانات ، پیام ها ، مصاحبه ، احکام ، ... )ج9 ، ص 131 ، تهران ، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) ، 1379 .
26- همان ، ج 8، ص 334 .
27- همان ، ج1، ص 336 .
28- جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، اتحاد ملی انسجام اسلامی ، تبلیغ ، 1386 ، رمضان المبارک 1428، ص 34 .
[ تگ ها : قرآن و وحدت ]
+ نوشته شده در ساعت ۱۱:٤٧ ب.ظ توسط سس